Sayın Üyemiz,

İran’ın “Yabancı Teşvik ve Desteklemeye İlişkin Kanun ve Uygulama Talimatı (www.investiniran.org) hakkındaki bilgi notu aşağıda yar almaktadır.

İran’da 2002 yılında onaylanan “Yabancı Yatırımı Teşvik ve Desteklemeye İlişkin Kanun ve Uygulama Talimatı” (Mevzuat) yatırımın özendirilmesi amacıyla yeni uygulamaları getirmesi ve bu yeni uygulamaların yerli ve yabancı yatırımcıların haklarının ve menfaatlerinin desteklenmesi ve iktisadi reformların yapılması hedefiyle gerçekleştirilen programın bir kısmını kapsaması nitelikleriyle önem taşımaktadır.

Söz konusu mevzuat, yabancı yatırım, yabancı yatırımcı kavramlarının yanı sıra “Doğrudan Yabancı Yatırım”, Finans Temini”, “Yap-İşlet-Devret” ve “Karşılıklı Satış” gibi sermayenin kullanılma yöntemlerini de tanımlamakta ve sunulabilecek kolaylıklar açıklanmaktadır.

Mevzuat’ın getirdiği başlıca teşvikler ve fırsatlar ise;

-Yabancıların şirketlerde hisse oranları için bir kısıtlama getirmemesi,
-İranlı bir şirketin %100 yabancı sermaye ile kurulabilmesi,
-Ana sermaye ve karların ürün ve döviz yoluyla transferi mümkün kılması,
-Yabancı yatırımcı ile yerli yatırımcı arasında ayrım yapmaması,
-İran’da yaşama gereği olmaksızın İran’da yatırım yapmayı mümkün kılması,
-Yabancı yatırımcılar için sektör kısıtlamamasına gitmemesi,
-Devletin doğrudan taahhüt kabul etme yoluyla yabancı yatırımcıların temel haklarının resmiyette tanıması ve yatırımcıların düşündüğü güvenliğin sağlanması,
-Yabancı yatırımcılar, yöneticiler, uzmanlar ve yakın aile fertleri için üç yıl oturma izni verilmesi uygulamalarıdır.

Söz konusu Mevzuat ayrıca devletin doğrudan taahhüt kabul etme yoluyla yabancı yatırımcıların temel haklarının resmiyette tanınmasında yabancı yatırımcılar için güvence sağlamaktadır. Ancak mevzuat’ın dokuzuncu maddesi uyarınca kamu menfaatleri gerektirdiği takdirde, yasalar çerçevesinde yabancı yatırım millileştirebilir ifadesi yer almaktadır. Mülkiyetin alınması veya millileştirilmesinden kaynaklanan anlaşmazlığın ise Mevzuat’ın on sekizinci maddesine atıfla yabancı sermayenin yatırım izni çerçevesinde ülkeye giren ancak kullanılmayan bölümün çıkışı, tüm döviz ve ihracat ve ithalat yasaları ve kuralları kapsamı dışında olacağı belirtilmektedir.

“İran Yatırımlar, Ekonomik ve Teknik Yardımlar Teşkilatı” bünyesinde kurulmuş olan “Yabancı Yatırım Hizmetleri Merkezi (Merkez) yabancı yatırımlara ilişkin tüm aşamalarda koordinasyonu sağlamak ile görevlendirilmiştir. Söz konunusu Merkez, ülke içinde yabancı yatırımı teşvik eden, yabancı yatırımlara ilişkin tüm işlemleri inceleme yetkisine sahip tek resmi kurum olması nedeniyle Mevzuat’ın uygulanmasında büyük önem arz etmektedir. Yabancı yatırımcılar sermayenin kabulü, giriş, işletilmesi, çıkışı ilgili taleplerini Teşkilata sunacaklardır. Merkez ise,
-Yatırımların kabulü ve desteklenmesine ait bütün işler ilgili olarak yabancı yatırımcılara gerekli bilgileri sunmak ve danışmanlık hizmeti vermek;
-Yatırımcının gerek duyduğu kuruluş bildirisi, çevre kurumu izni, su elektrik, vs. gibi izinlerin alınmasında koordinasyonu sağlamak;
-Projelerde vize, çalışma izni ve ikamet izni konularında koordinasyonu sağlamak;
-Makine ve teçhizat ithali ve gümrük işlemlerinde koordinasyonu sağlayarak destek vermek;
-Yabancı yatırımcıların istekleriyle ilgili olarak bağlı oldukları organların icra birimleriyle gerekli koordinasyon ve takiplerin yapılması sağlamak ile sorumludur.
Mevzuat çerçevesinde yabancı yatırımın neticesi, mal ve üretim hizmetlerinin değeri, yerli piyasada arz edilen mal ve hizmetlerin değerine göre her ekonomik sektörde (Tarım / Maden / Sanayi / Su, Elektrik ve Doğalgaz Temini, İnşaat, Taşımacılık ve İletişim, Hizmetler) %25’i ve her branşta %35’i geçmemelidir.
Yerli ve yabancı yatırımcıların haklarının ve menfaatlerinin desteklenmesi ve iktisadi reformların yapılması hedefiyle gerçekleştirilen programın bütününün getirdiği değişiklikler ise;
-Ülkede yatırımların ve üretimin arttırılmasına neden olacak fiyat ve muafiyetler bakımından çeşitli meziyetlere sahip yeni vergi yasasının onaylanması;
-Tarife dışı metotların kullanılması yerine tarife sisteminin yerleştirilmesi;
-Özel bankalar ve finans kuruluşlarının tesisi;
-Tüm ekonomik faaliyetlerde tek döviz kuru uygulanması yoluyla tek döviz kuru sisteminin yerleştirilmesi ve çok kurlu sistemin kaldırılması;
-Özel sigorta kuruluşlarının kurulma imkanının hazırlanması;
-Devlet bankalarının özelleştirilmesi gibi özelleştirme programının çok yönlü uygulamasının devamlı olarak vurgulanması hususlarıdır.
Diğer taraftan, 06.06.1931 tarihli yabancı uyrukların gayrimenkul mülkiyeti ile ilgili kanun hala geçerlidir. Söz konusu kanun gereğince, yabancı yatırımcı adına her türlü arsanın her miktarda mülk edinilmesi yasaktır.